BT Magasinet

Ein gong var økonomiprofessor draumen. Andreas blei bonde inst i ein fjord.

No er Andreas Wollnick Wiese (42) overtydd om at andre eigentleg har lyst på same liv som han.

Odd Mehus

SATSAR: Etter råd frå Tine starta Andreas Wollnick Wiese med geiter. Det første året dreiv han med kyr og sauar. Stølen i Berdalen, med fjøs og sel, er bygd opp frå grunnen og vart teken i bruk i fjor.

Publisert:

Andreas Wollnick Wiese. Du skal smatta lenge på namnet før det smakar bonde, men her står han i rutete flanellsskjorte, drygt 1000 meter over havet, med føtene planta i geiteskit.

42-åringen frå Kalfaret er bonde på sjuande året, viss på at han har funne sin plass i livet: Å laga mat, å pleia kulturlandskapet, å nytta ressursane på garden, å syta for berekraft og livslyst og optimisme i den norske utkanten.

Det er pause i mjølkinga. 85 geiter med mjølkespreng står disiplinert i kø.

– Nei, kom igjen, dere tullinger! Inn med dere!

Heldigvis er Berdalen, så langt inn i Sogn du kjem, vid nok til at skarre-r’ane flyt opp og bort. Pent kalfarbergensk skurrar unekteleg her i sognehøgfjellet midt mellom Skjolden og Årdal.

Det var aldri hit han hadde trudd han skulle koma då han var på veg til å bli økonom. Men i dette landskapet har Andreas Wollnick Wiese rydda seg plass.

Odd Mehus

TØRKE: Høyet skulle vendast, men etter ein kjapp sjekk kunne Andreas Wollnick Wiese konstatera at det var tørt nok.

Han er ikkje det minste i tvil om at somme nok tenkte sitt då han og kona Lene kom hit med pikk og pakk og tre born i 2011.

– Men aldri var det nokon som direkte til meg gav uttrykk for slik skepsis, og aldri er eg blitt diskriminert på grunn av manglande bakgrunn, seier Wiese.

Dei fekk snart merka at han meinte alvor, jyplingen frå den kanskje mest fornemme av alle bergenske adresser. Han hadde romantiske førestellingar om livet på ein gard, men med rastløyse og verkelyst krumma han nakken og tok gardbrukarmiljøet i Indre Sogn med storm. Snart var nykomlingen leiar i Lustra bondelag, sidan i elveeigarlaget og sankarlaget óg, og han vurderer sterkt å stilla til val i soknerådet. Han må berre finna ut om han er spirituell nok først.

På toppen av alt er han vararepresentant til kommunestyret. For Senterpartiet.

– Senterpartiet! Kven skulle ha trudd.

Odd Mehus

NYFIKEN: Andreas Wollnick Wiese har gjort mykje rart i sitt 42 år lange liv. Geitebransjen er ganske ny for han. – Pengar har aldri vore ei drivkraft. Alt eg har vore oppteken av, har vore å ha nok til å finansiera prosjekta mine, seier han.

Han som såg med forakt på desse «bondetampane» som sytte for å halda oss utanfor EU, les no Dag og Tid, Nationen og Bondebladet, og kjenner seg stolt over eit samfunn der Tine-bilen kjem kvar tredje dag til ein støl langsmed Tindevegen for å henta geitemjølk.

– Eit vakkert syn, meiner Wiese og tenkjer meir på dei politiske prioriteringane som ligg bak, enn på sjølve køyretøyet.

Distansen er stor mellom det Andreas Wollnick Wiese trudde han ville, og det han til slutt gjorde. Etter studiene i samfunnsøkonomi i Skottland, vart det aldri noko av professoratet han den gong drøymde om.

– Men faget har eg med meg. Eg syntest berre på eit tidspunkt at dei heilt elementære delane av økonomien, som landbruket er ein del av, var for lite påakta. Eg hadde lyst til å dukka inn i det. Og så er det jo ein triveleg livsstil.

Slik forklarer Wiese yrkesvalet, og kontrasten mellom utdanning og geskjeft.

Han seier seg ferdig med bylivet.

– Byane er ein plass folk møtest og idear blir til. Distrikta har det som gjer oss lukkelege.

Wiese er meir oppteken av det storslegne ved å vera bonde, enn av det kjipe og vanskelege. Han rår fleire til å gjera som han, å følgja draumen om eit småbruk. Wiese trur det vil skje, ikkje berre av romantisk grunnar, men fordi vi i framtida må nytta landet betre til matproduksjon.

Odd Mehus

FRI SJEL: Høna Agda kaklar i eit anna toneleie enn dei andre hønene på garden. Ho går fritt og får jamvel koma inn i huset. Forutan geiter og høner, har bonden sauar, grisar og gjess på garden.

– I det økonomiske biletet er matproduksjon undervurdert. Det er heilt basalt. Det må vi ha for at andre ting skal fungera, seier Wiese.

Det er nye tider i landbruket no, og nye folk. Innovasjon og utvikling er bondestandens honnørord. Andreas Wollnick Wiese hadde ikkje landbruksfagleg bakgrunn eller røynsle, berre glødande interesse. Og dessutan kone og tre born.

Seljaren av garden i Skjolden var oppglødd over at huset og tunet skulle fyllast med leik og liv. Såpass at han meinte det kvalifiserte til rabatt. For 1,7 millionar kroner kom 73 mål dyrka jord og drygt 300 mål med skog og utmark på Wiese-familiens hender.

– Det var heilt på tampen av 2010. Vi hadde vore på leit etter ein gard ei stund då denne dukka opp. Vi budde i Finnmark, men var tilfeldigvis i Bergen. Vi køyrde til Skjolden og var dei første på visning. Vi såg potensialet, men det praktfulle utsynet over Lustrafjorden var det som avgjorde, fortel Wiese.

Odd Mehus

BONDE OG FAR: Godt lag med geitene har han fått etter ganske kort tid som geitebonde. Andreas Wollnick Wiese har teke eit stort løft for å kunna driva effektivt. - Eg vil ikkje bli ein bonde som borna mine aldri ser ved middagsbordet, seier han.

Eigenkapital hadde dei ikkje, men banken var romsleg. Huset er påbygd, fjøsen er sjaina med nymotens tekonologi. Ny støl er bygd, og traktorar ...

– Traktorar, eg har teke til å lika traktorar, seier bonden. Han har to av dei, flett nye.

– Eg vil ikkje ha traktorar som er eldre enn to år. Det har å gjera med alt som kan henda med ein gammal traktor, og eg vil ikkje vera grufull med meg sjølv. Men det blir folkesnakk av slikt. Somme trur vi har ein kistbotn med nordnorske fiskepengar å ausa av.

For då garden i Skjolden kom for sal, dreiv dei eit fiskebruk i Kårhamn like sør for Hammerfest. Til Finnmark flytta Lene og Andreas i 2003. Planen var å ta jobb som lærarar i Nord-Noreg for å kvitta seg med studiegjeld. Det einaste som dukka opp, var eit fiskebruk.

Odd Mehus

PÅVERKNAD: Onkel Egil og tante Ingveig på Voss dreiv gard. Andreas Wollnick Wiese trur opplevingane på garden hjå dei sette tydelege spor. - Det du opplever før du er 12, gløymer du ikke. Det heng ved deg.

Kårhamn manglar vegsamband med omverda. Der, i den nordnorske utkanten, vart dei tre borna fødde, og der skapte dei seg eit liv som har sett varige spor. Dei etablerte selskapet Leanfish, som driv med produksjon og sal av ferskfisk og tørrfisk.

Auga var tårevåte då familien braut opp og flytta til Skjolden for sju år sidan. Tyngst vog det at borna deira ville bli dei einaste på skulen i Kårhamn. No er dei ein del av eit miljø i ein kommune med solid økonomi.

Slik sett var det ikkje tilfeldig at Luster vart den endelege stoppestaden for ekteparet. For slik ser det ut, og slik er planen, at her skal dei bu og arbeida resten av livet. Andreas som bonde, Lene med sitt eige rekneskapsbyrå.

Odd Mehus

TETTE: Andreas Wollnick Wiese og kona Lene Wiese møttest på Handelsgymnaset i Bergen. Sidan har dei halde saman. På eit tidspunkt hadde Andreas tenkt å bli kaptein i marinen, men då Lene bestemte seg for å ta utdanning i Skottland, gjorde han om på planane og følgde etter. Han ville ikkje risikera å mista ho. Dei to har også vore saman på språkskule i Japan. Hunden heiter Zola.

Litt tilfeldig vart Andreas Wollnick Wiese bergensar. Med mor frå Oslo budde han tre år i hovudstaden – lenge nok til å pådra seg oslodialekt. Som 15-åring gav han etter for presset på skulen og tok til å snakka bergensk. At det til overmål vart pent bergensk skuldast at det var det minst plundrete.

– Det var berre å byta ut rulle-r med skarre-r. Resten kunne eg meir eller mindre behalda.

No lever han villig opp til mytane om bergensarane. Det er ingen fåmælt einstøing som har slått seg ned mellom fjella inst inne og lengst oppe i verdas nest lengste fjord. Gir du han eit tema han brenn for, held han det gåande. Lista er lang: landbruk, distrikta, utkantane, geiter, ost og ysting og matproduksjon generelt. Han har gått ystekurs og jurkurs, og syg dagleg til seg all kompetansen han kan henta i nabolaget.

I Berdalen hadde det ikkje vore geitedrift på minst 50–60 år før geitene til Wiese tok til å gnaga på kratt og buskas i fjor. Den snakkesalige bergensaren er ingen pratmakar. Handling følgjer ord.

– Eg er stolt over å byggja opp att stølsdrifta og stølstradisjonen. No har eg geitene på beite i fem av tolv månader. Det er berekraft i praksis. Kan hende er det kuriøst i dag, men eg trur vi må auka volumet på stølsdrift i framtida.

Han meiner det ikkje finst nokon annan måte å utnytta ressursane på.

– Og stølsdrift er uansett det aller kjekkaste ved bondeyrket.

Odd Mehus

NYE PROSJEKT: Sjølv om Andreas Wollnick Wiese har funne det han vil driva med i livet sitt, har han støtt tankar om ting han gjerne skulle ha gjort. Krabbesfiske i Solund er ein av dei. – Det er ein seriøs idé. Kanskje noko eg kan driva med som pensjonist, filosoferer geitebonden.

Det må ha vore i Nord-Noreg at draumen om ein støl kom. I tillegg til fiskebruket hadde han 15 sauer, og med eigne nevar bygde han fjøs. Vater hadde han ikkje, så det vart reist på augemål. Det vart sjåande ut deretter. Men det fungerte.

– Folk som finn ei utkome i grisgrendte strok har alltid fascinert meg. «Der ingen skulle tru at nokon kunne bu» er ein TV-serie eg likar. Eg drøymde om eit slikt liv, slik mange gjer. Eg gjorde noko med det, og eg forstår ikkje at så mange velgjer det bort. Men det skal vera realistisk, det skal vera økonomisk berekraftig, og det er ikkje slik at det er skralt økonomisk å vera bonde. Er du nøktern, er økonomien i næringa heilt kurant, seier Wiese.

Geitene samlar seg rundt han. Ei bøtte med kraftfôr er alt som skal til.

– Når du ser dei djupt i auga, kan du sjå at det er nokon heime. Dei ser ut som om dei har ein plan for dagen. I motsetnad til sauer, seier Wiese.

Ein dryg halvtimes køyretur seinare er han komen heim til tunet på Bolstad. 12 høner kaklar mellom beina, fem færre enn i forgårs, då reven var ein snartur innom. Høna Agda er blitt ein outsider i flokken. Ho trur visst ho er meir menneske enn høne. Ofte bankar ho på vindauget med nebbet og vil inn. Det får ho sjølvsagt lov til.

Odd Mehus

VEGEN VIDARE: Hønene går fritt. Det kan vera krevjande å finna ut kor egga ligg. I fem år har Andreas Wollnick Wiese vore bondelagsleiar i Luster. – Eg trur eg er best på det politiske arbeidet i laget, med langsiktige tankar om hva veg landbruket i Noreg skal gå, seier han.

Han gjer eit unntak for Agda, men elles har Wiese utvikla eit pragmatisk forhold til husdyr. Han må kappa hovudet av ei høne, eller ei gås, om så skal vera, for ei gryte eller ein steik.

– Å ta livet av ei geit er trist, men eg er medviten at dyra lever her og no, seier Wiese.

Nye epletre er planta, i det gamle eldhuset har han etablert ysteri. Begge skal bli nye bein å stå på. Kalfar-bonden har endra Skjolden, men er endra sjølv også. Bondelivet og samspelet med naturen har gjort noko med han. Han, som er opplært til at Gud ikkje er noko å tru på, har sakte utvikla eit anna syn.

– Eg er blitt opnare for at det kan finnast noko. Eg trur ikkje det ville ha skjedd om eg ikkje budde på landet. Du kan ikkje, på storslegne nordnorske dagar, la vera å tenkja at det kan finnast noko meir mellom himmel og jord. Slikt får du ikkje over deg på Galleriet, liksom. Jau, eg trur eg lever i ein eller annan form for religiøs eksistens, seier Andreas Wollnick Wiese.

Odd Mehus

JUR PÅ TUR: Det finst gode jur og mindre gode jur. Somme mjølkar betre enn andre. Andreas Wollnick Wiese har lært seg å skilja mellom dei.

Den tidlegare nullkyrkjegjengaren, som foreldra ikkje ville døypa, involverer seg no i kyrkja og kyrkjelege hendingar kanskje så mykje som fem-seks gonger i året. Noko av den mellommenneskelege omsorgen som han meiner er gått tapt i det sekulære samfunnet, har han funne att i kyrkja. Han har dessutan oppdaga at det skjer mykje som er kjekt i kyrkjas regi. Men også funne ting han misliker.

– Som at vi i den lokale kyrkjelyden samlar inn pengar til Israelmisjonen. Kvifor skal vi omvenda folk frå jødedom til kristendom, liksom?

Såpass engasjert er han i kyrkjelege spørsmål at han sterkt vurderer å stilla til val i soknerådet.

I så fall må han lata seg døypa.

– Vi får sjå, seier Wiese.

– Eg har ein diskusjon gåande om temaet med tenåringen i huset, Ellinor. Ho nærmar seg konfirmasjonsalder. Ho er heller ikkje døypt, og synest det er litt flaut at ho no må døypast før ho kan bli konfirmert. Ho har sett meg litt sjakk matt.